Skocz do treści

Gniewosz plamisty – jajożyworodny dusiciel

Bolimowski PK   \   Aktualności

Węże dla większości ludzi kojarzą się jako śliskie, pełzające potwory, wywołujące obrzydzenie i będące przyczyną strachu dla turystów spacerujących po lesie, czy na łące. Czy warto tak panicznie bać się tych gadów? Nasze 4 polskie gatunki (z wyjątkiem żmii zygzakowatej) nie stwarzają zagrożenia dla człowieka.

Kilkadziesiąt lat temu na terenie Bolimowskiego Parku Krajobrazowego stwierdzono obecność gniewosza plamistego (Coronella austriaca), jednak z czasem ślad po nim zaginął. W ostatnich latach miejscowa ludność coraz częściej zgłasza informacje o ponownym pojawieniu się węża i dokumentuje swoje obserwacje w postaci fotografii. Dziś mamy pewność, że gniewosz plamisty zamieszkuje lasy Puszczy Bolimowskiej. Gatunek ten występuje w cieplejszych rejonach Europy, zarówno w górach jak i na niżu. W Polsce obserwowany jest na terenie całego kraju, jednak liczniejszy jest na południu. Jego populacje są niewielkie, został zaliczony do gatunków wymierających oraz objętych ścisłą i czynną ochroną gatunkową.

Gniewosz plamisty jest niewielki i delikatny, jego ciało jest wysmukłe, walcowate (prawie jednakowej grubości), głowa zwierzęcia jest wąska, łagodnie zakończona oraz słabo odgraniczona od tułowia. Wąż ten posiada biczowaty, chwytny ogon, który stanowi 1/6 długości ciała. Osobnik dorosły mierzy 45-80 cm, samce są mniejsze od samic, dorastają maksymalnie do 70 cm. Ubarwienie grzbietu gniewosza jest brązowe lub szarawe z czerwonawym odcieniem, po bokach przebiegają ciemne pręgi, a wzdłuż grzbietu pasmo plamek, przypominających zygzak żmii, jednak dość łatwo można go od niej odróżnić. W tylnej części głowy węża widnieje rysunek przypominający podkowę, a przez oko przechodzi ciemna, prawie czarna wstęga. Dodatkowo gniewosz posiada okrągłą źrenicę (a nie pionową jak żmija) i złocistożółtą tęczówkę.

Brzuszna strona jest jasna, ceglasta lub żółtawa. Cały wąż jest błyszczący.

Gad wykazuje aktywność w ciągu dnia, jest zwierzęciem ciepłolubnym, preferuje nasłonecznione tereny. Zamieszkuje łąki, porośnięte drzewami stepy, jednak najczęściej spotykany jest na brzegu lasu, na nasłonecznionych łąkach leśnych, w żywopłotach, rumowiskach kamieni, na stromych zboczach, a nawet w ogrodach. Potrafi pływać, lecz unika wody. Wiedzie skryty tryb życia, chowa się pod głazami, kamieniami, w roślinności. Zaniepokojony kąsa i wyrzuca cuchnącą wydzielinę gruczołów analnych. Swą nazwę zawdzięcza, opisanemu wcześniej zaciętemu usposobieniu, jednak jest to gatunek nieszkodliwy i przy delikatnym obchodzeniu jest wyjątkowo łagodny. Występuje pojedynczo, a jego ochronne ubarwienie stanowi doskonały kamuflaż, dlatego trudno go zauważyć. W zależności od pogody zapada w sen zimowy we wrześniu lub październiku. W kwietniu gniewosz opuszcza zimowe kryjówki. Sezon godowy trwa od kwietnia do maja. Wąż jest jajożyworodny, młode rodzą się zwykle pod koniec lata (sierpień, wrzesień), ich ilość wynosi do 15 sztuk. Gniewosz żywi się głównie jaszczurkami, czasem poluje na gryzonie, płazy, pisklęta, a nawet inne węże. Jest dusicielem, przed połknięciem oplata ofiarę swoim ciałem.

Ogromnym zagrożeniem węża jest podobieństwo do żmii, przez co często pada ofiarą ludzi. Ponadto od lat obserwuje się spadek liczebności jaszczurek, które stanowią jego główny pokarm. Nie sprzyja mu też zanikanie siedlisk w wyniku zachodzącej sukcesji.

Gatunek wymaga ochrony miejsc rozrodu i regularnego przebywania, które powinny być otoczone obszarem ochronnym w promieniu 100m. Dodatkowo edukacja jest ważnym czynnikiem, który powinien wskazać jak odróżnić gniewosza od żmii oraz informować o ochronie gatunkowej gadów.

Oprac. Marta Dziedzioch - wolontariusz w Oddziale Terenowym Bolimowskiego Parku Krajobrazowego

Bibliografia

  1. Herczek A, Gorczyca J., 1999, Płazy i gady Polski, wyd. Kubajak.
  2. Lanka V., Vit Z., 1993, Leksykon przyrody. Płazy i gady, wyd. Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", Warszawa.
  3. Młynarski M., 1991, Płazy i gady Polski, wyd. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.
  4. Zasieczna B., 2004, Encyklopedia przyrody fauna i flora Europy, wyd. MUZA SA, Warszawa.
 <strong>Gniewosz plamisty</strong><br /><i>fot. M. Mydłowski</i><br />(Bolimowski PK) <strong>Gniewosz plamisty</strong><br /><i>fot. Przemysław Ferfet</i><br />(Bolimowski PK) <strong>Gniewosz plamisty</strong><br /><i>fot. I. Bogacińska</i><br />(Bolimowski PK)
Łódzkie promuje