Dzięciołek wraz z dzięciołem dużym, średnim, białogrzbietym oraz białoszyim z uwagi na kolorystykę upierzenia zaliczamy nieoficjalnie do grupy dzięciołów pstrych. Piórka są nakrapiane, niczym mozaika! Czarny, biały, czerwony to podstawowe i zarazem jedyne kolory, które można zobaczyć u tych przedstawicieli, a piórka, leżące/napotkane na leśnej ścieżce przypominają indiańskie trofea: czarno-białe, kreskowane wzorki. Jednak o ile dzięcioł duży występuje niemal w każdym lesie, dzięcioł średni wybiera siedliska o charakterze puszczańskim, tak dzięciołek mimo że w rozproszeniu, występuje na terenie całego kraju, na miejsce swojego bytowania wybiera lasy liściaste, mieszane porastające wilgotne tereny w sąsiedztwie przepływających rzek i strumieni.
Takie niespodziewane spotkanie z dzięciołkiem przydarzyło się podczas zimowego spaceru po skraju Lasu Dobieszkowskiego. Niespodziewane, bo jako najmniejszy dzięcioł – wielkości wróbla, jest dość trudny do wykrycia, ale zachowaniem, które pomaga w jego namierzeniu jest oczywiście uderzanie dziobem o pień drzewa. Jednak nie jest ono tak donośne jak u dzięcioła dużego. Aby odróżnić odgłosy dzięciołka, naszą uwagę podczas spacerów na obrzeżach lasu, powinny zwrócić: stosunkowo szybkie tempo i niezbyt głośne stukanie – wręcz zadziwiająco delikatne! Dlaczego jest ono tak „ciche” w porównaniu do innych dzięciołów? Dzięciołek ma najdelikatniejszy dziób spośród całej rodziny, więc na budowę dziupli wybiera miękkie, nierezonujące, cienkie pnie. Warto zapamiętać, że u dzięciołka jedna seria trwa ok. 1,5 sekundy i składa się na nią ok. 30 uderzeń w podobnych odstępach i mających podobne natężenie. A gdy uda się wypatrzeć dzięciołka, od razu zwraca naszą uwagę wielkość, ponieważ jest niewiele większy od wróbla (mierzącego 14-16 cm), osiągając długość ciała 20-23 cm. Zaskoczeniem może być też kolor upierzenia, ponieważ dzięciołek czerwoną plamkę będzie miał wyłącznie na głowie w formie czapeczki i uwaga – występuje ona tylko u samczyków, bowiem u samiczek czapeczka będzie zawsze w kolorze czarnym. Odkrycie czarnobiałego niewielkiego dzięcioła poruszającego się po gałęziach i pniach drzew pokrytych ciemną korą jest wyzwaniem.
Głównym pokarmem dzięciołka są owady zbierane z powierzchni kory i liści. Dzięciołek (zresztą podobnie do dzięcioła średniego) rzadko kuje w poszukiwaniu pokarmu. Zimą, podobnie jak u dzięcioła dużego, przysmakiem są nasiona różnych drzew iglastych. Gody dzięciołków odbywają się bardzo wczesną wiosną. Samce wówczas odzywają się charakterystycznym głosem, oznajmiając rywalom granice rewiru. Wykuwaniem dziupli zajmuje się głównie samiec, chociaż – zwłaszcza pod koniec trwających 2-3 tygodnie prac – pomaga mu również samica. Młode, które mogą już samodzielnie zdobywać pokarm, muszą opuścić rewir rodziców, a jesienią i zimą koczują, przyłączając się do stad sikor.
Zatem podczas nadchodzących ferii i zimowej aury, kiedy obserwacji nie utrudnia gęste listowie, życzymy wielu odkrywczych wędrówek w poszukiwaniu ptasich osobliwości.
